Via deze site moesten studenten journalistiek zich kunnen aanmelden voor de Tegel Toekomst Wedstrijd 2011; moesten lezers geinformeerd worden over de wedstrijd en de prijsuitreiking; en achtergrondinformatie aangeboden worden voor pers en belangstellenden. De wedstrijd ging vooraf aan de uitreiking van de prestigieuze nationale jaarprijzen voor de journalistiek, De Tegels.

Orgaanhandel, het verkopen van organen, weefsels en cellen of delen daarvan bij leven of dood, is nog altijd illegaal. Ethische bezwaren weerhouden legalisatie – ook al zijn die bezwaren gebaseerd op een paradox. In oktober 2009 publiceerden de Verenigde Naties (VN) en de Raad van Europa het rapport ‘Trafficking in organs, tissues and cells and trafficking in human beings for the purpose of organ removal’, een onderzoek naar mensen- en orgaanhandel. In dit rapport stellen de VN en de Raad dat ieder mens de baas is over zijn of haar lichaam. Tegelijkertijd wordt orgaanhandel veroordeeld. De paradox is onthuld: uit respect voor De Mens moéten de Raad en de VN de controle over jouw lichaam wel uit handen geven aan jou. Denk niet dat dit betekent dat je jouw eigen organen mag verkopen. Dát kunnen ze niet toestaan. Dat veel landen orgaandonatie – het weggeven van organen zonder beloning – wel toestaan, lijkt zowel de VN als de Raad van Europa niet te deren.

De algemeen heersende moraal is dat het ethisch onaanvaardbaar is wanneer arme mensen organen afstaan voor geld. Met het toestaan van orgaanhandel krijgt elk orgaan een waarde conform de markt. De wet van vraag en aanbod voorziet dat de prijzen voor organen er niet om zullen liegen. Deze marktwerking zou rationele beslissingen in de weg staan, aldus bio-ethicus en medeauteur van het VN-rapport Arthur Caplan. De combinatie van structurele armoede en het vooruitzicht van snel geld zou arme mensen verblinden. Bovendien zou armoede een verplichting vormen voor het afstaan van organen voor geld. En dat is verboden: het afstaan van organen moet geheel vrijwillig en zonder dwang plaatsvinden.

Is het echt ethisch onaanvaardbaar als armen organen afstaan om geld te verdienen? Professor John Harris van de Universiteit van Manchester vindt van niet: “Mensen zouden het recht moeten hebben eigen lichaamsdelen te verkopen.” Volgens collega en bio-ethicus Julian Savulescu zijn mensen altijd al bereid geweest risico’s te nemen voor geld. In dit geval een risico dat orgaandonoren nu nog nemen zonder daarvoor beloond te worden. Dit maakt een verbod op orgaanhandel volgens Savulescu dubbel onrechtvaardig:  “Met zo’n verbod zeg je tegen een arm persoon: ‘Jij kunt niet hebben wat de meeste anderen hebben en we gaan jou niet laten doen wat je wilt doen om dergelijk bezit te bereiken’.”

De risico’s die een orgaantransplantatie met zich meebrengt, blijken nihil te zijn. De kans op overlijden tijdens bijvoorbeeld een niertransplantatie bedraagt slechts 0.03 procent. Dit blijkt uit meerdere onderzoeken, óók uit het onderzoek van de Verenigde Naties en de Raad van Europa. Het afstaan van een of meerdere organen heeft daarbij nauwelijks effect op de levenskwaliteit. Zo kan er maximaal eenderde deel van de lever gedoneerd worden; na donatie maakt het menselijk lichaam de lever opnieuw aan. Ook met één nier kun je prima leven. Alleen het op hoog niveau uitoefenen van sporten waarbij het lichaam veel water verliest, is niet meer mogelijk. Maar, orgaantransplantatie of niet, een professionele voetbalcarrière zal voor de meeste mensen altijd een jongensdroom blijven.

Ook de wetenschap zou profiteren van de legalisering van orgaanhandel. Omdat de kosten van een orgaantransplantatie met de introductie van orgaanhandel tot op de cent te berekenen zijn, wordt deze ‘business’ aantrekkelijk voor ondernemers. Op 30 maart jongstleden kondigde het Amsterdams Medisch Centrum (AMC) aan te beginnen aan de ontwikkeling van een kunstmatige alvleesklier. Patiënten met diabetes type 1 produceren zelf geen insuline meer. Deze ‘bloedsuiker’ is de energiebron van je organen en spieren – niemand kan zonder insuline. Daarom moeten deze patiënten, om normaal te functioneren, regelmatig hun bloedsuikerspiegel controleren en zonodig insuline injecteren. Een kunstmatige alvleesklier controleert niet alleen gemakkelijker, maar ook preciezer; hierdoor kunnen veel negatieve bijeffecten worden voorkomen. Volgens de internist en wetenschappelijk coördinator van het project, Hans de Vries, stamt het idee om een kunstmatige alvleesklier te maken uit de jaren zestig. “Het was destijds een mooi concept, maar zowel een insulinepomp als een bloedsuikerspiegelsensor bestond toen nog niet. Nu zijn we verder dan ooit.” Dat komt niet in de laatste plaats door de 10,5 miljoen euro subsidie van de Europese Unie. Geld dat Europa nu nergens anders aan kan uitgeven. Bovendien is het onderzoek een samenwerkingsverband tussen zeven universiteiten en vijf technische bedrijven. Was de gezondheidswetenschap toegankelijker geweest voor het bedrijfsleven, dan was de kunstmatige alvleesklier wellicht in de jaren zestig al ontwikkeld. Want vooralsnog hopen alle partijen ‘een mogelijk eindproduct’ binnen tien jaar op de markt te brengen.

Voor de gezondheidszorg zou orgaanhandel ook een positieve impuls zijn. Door elk lichaamsdeel van een prijskaartje te voorzien, worden de mensen geconfronteerd met hun levensstijl. De doeltreffendheid van geld is al meerdere malen bewezen. In 2006 werd de tabakaccijns in Nederland aanzienlijk verhoogd. Gevolg? Een duidelijke daling van het aantal rokers. Een onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) toont aan dat als de prijs van een pakje sigaretten met twintig procent omhoog gaat, het aantal jonge rokers met 20.000 daalt. Het ‘Nationaal Programma Tabaksontmoediging 2006-2010’, bewijst dat het verhogen van de kosten de meest effectieve manier is voor het ontmoedigen van tabakgebruik onder jongeren. En verreweg de meeste rokers, zo blijkt ook uit het onderzoek, zijn verslaafd geraakt aan sigaretten toen ze jong waren. Voorkomen is nog altijd beter dan genezen.

In het huidige kapitalistische klimaat blijkt geld de doorslaggevende factor voor het aannemen van een gezonde(re) levensstijl. Wanneer jouw organen dankzij de legalisatie van orgaanhandel geld waard zijn, is gezond leven een investering – je lijf is een vleesgeworden spaarrekening. De kans bestaat dat je geen organen wilt verkopen. Geen zorgen, cashen kan ook na de dood. Stel nu dat je jouw gezonde organen in kunt zetten als uitvaartverzekering? Met de legalisatie van orgaanhandel zou de verkoop van je organen of weefsel je begrafenis kunnen bekostigen. Het zou de ultieme verzekering zijn voor een uitvaart zoals jij die wilt.

Ten slotte verbetert orgaanhandel – of de werking van een orgaan- en weefselmarkt – ook de positie van de patiënten die wachten op een donororgaan. Door organen niet langer weg te geven maar te verkopen, verandert de patiënt in een consument. En in het huidige systeem hebben consumenten meer rechten en zeggenschap dan patiënten. Wellicht had hiermee de dood van de 31-jarige Britse soldaat Matthew Millington voorkomen kunnen worden. Millington kreeg in april 2007 nieuwe longen – de longen van een voormalig kettingroker. De medicijnen die ervoor moesten zorgen dat zijn lichaam de longen zou accepteren, stimuleerden tevens de groei van een kankergezwel. Chemotherapie mocht niet baten. Matthew Millington overleed in februari 2008 aan de gevolgen van longkanker. Een vertegenwoordigster van het Britse cardiologisch ziekenhuis Papworth, waar de transplantatie plaatsvond, verklaarde: “Als we geen longen zouden transplanteren van rokers, dan zouden er mensen sterven door het donortekort. We kunnen rokerslongen niet weigeren.” Als Millington consument was geweest, had hij de kans gehad zijn lot te beïnvloeden. Consumenten mogen kwaliteitseisen stellen, patiënten mogen slechts de dokter bedanken.

In Nederland wachten ongeveer 1.500 mensen op een donororgaan. Zelfs wanneer iedereen donor zou zijn tenzij mensen weigeren, blijft het donortekort bestaan. Van de 1.500 mensen die wachten op een orgaantransplantatie, zullen er honderden sterven voordat er een orgaan beschikbaar is. Vooralsnog is er geen oplossing voor het donortekort voor handen. En of orgaanhandel het antwoord is, blijft in het midden. Zeker is wel dat paradoxale bezwaren het zicht vertroebelen – en dat doet de zaak sowieso geen goed.

Voorals nog is orgaanhandel illegaal; via www.jaofnee.nl kun je een donorcodicil aanvragen. Meer weten? Zie www.donorregister.nl.

In zijn huis in Jordanië spreekt Maher Smadi, de vader van Hosam, vol afgrijzen over de situatie waarin zijn zoon terecht is gekomen. Hij staat op uit zijn stoel: “Mijn zoon is geen terrorist! Amerika heeft Hosam in de val gelokt!” Maher Smadi slaat met zijn vlakke hand op tafel.

Het geluid verdwijnt in de kale huiskamer. Op de grond liggen tapijten, in de hoek staan matjes om op te bidden. Smadi wijst naar het stukje muur waarop een smoezelig printje is geplakt. Een foto van Hosam in Amerika. “Toen ik hem naar de VS stuurde, maakte ik de grootste fout uit mijn leven.”

BBC, 25 september 2009: “In Dallas Texas, the FBI arrested a 19-year-old Jordanian man who they say was attempting to blow up a skyscraper in the city. Hosam Maher Hussein Smadi has been charged with attempting to use a weapon of mass destruction.” Op 4 oktober vult New York Times aan: “He didn’t want to wear earplugs. Apparently, he wanted to enjoy the blast.”

In Ashloun, een klein dorp op ongeveer een uur van de Jordaanse hoofdstad Amman en de geboorteplaats van Hosam Smadi, kunnen ze het nieuws, dat elke internationale nieuwszender haalde, nog steeds maar moeilijk geloven. Ashloun is een traditioneel dorp. Vrouwen dragen een hoofddoek of niqaab, mannen bepalen het straatbeeld. Groente en fruit koop je er langs de weg.

Het dorp heeft twee basisscholen waar jongens en meisjes in blauwe en groene uniformpjes naar toe gaan. “Ik wilde het beste voor mijn kinderen”, vertelt Maher Smadi. “Daarom stuurde ik Hosam, zijn broer Hoessein en later ook hun zusjes toen zij klein waren niet naar de islamitische, maar naar de Baptistische basisschool. Daar krijgen de kinderen vanaf jonge leeftijd les in Engels en Frans.”

Behalve om het goede taalonderwijs, staat Hosams basisschool bekend om haar godsdienstlessen. De kinderen leren er over kerst, Pasen en Hemelvaart; Baptisten zijn tenslotte protestanten. “De kwaliteit van het onderwijs vind ik belangrijker dan het geloof”, legt vader Smadi uit. “Bovendien was Hosam toch niet geïnteresseerd in de islam.”

Bij het schooltje voetbalt een groepje jongens op het schoolplein. Hier moet Hosam ook gespeeld hebben, maar niemand wil daarover praten. Elke leraar lijdt aan acuut geheugenverlies als het over Hosam gaat. Het schoolhoofd wijst zijn ongenode bezoekers tenslotte de deur: “We hebben u niets te zeggen.” Het hek gaat met een zachte klap dicht, waarop een conciërge meteen de sleutel omdraait.

In het laatste jaar dat Hosam doorbracht op de basisschool gingen zijn ouders scheiden. Dit was een ongebruikelijke situatie in het conservatieve Ashloun, waar scheidingen zelden voorkomen. “Hosam zorgde toen voor mama en voor ons”, vertelt Reem, het oudste zusje van de vermeende terrorist. “Hij was altijd lief voor ons. Hosam is een goede broer. Ook al ging hij nooit naar de moskee.”

Een paar jaar na de scheiding krijgt moeder Smadi kanker. Als Hosam veertien is overlijdt ze. “We hadden het er allemaal moeilijk mee”, zegt Reem, “maar Hosam had de meeste pijn.” De problemen begonnen al in het ziekenhuis waar zijn moeder stierf, vertelt zijn vader. “Toen zijn moeder overleed en de hart-longmachine dus stopte en begon te piepen, sloeg Hosam een raam in. Hij gooide met een stoel. Hij was compleet over de rooie. Uiteindelijk moest hij worden afgevoerd door bewakers van het ziekenhuis. Die hebben hem gelukkig gekalmeerd.”

Maandenlang ging Hosam van de ene depressie over in de andere, tot zijn familie besloot hem, met financiële hulp van hun stam, naar Amerika te sturen voor behandeling. “Ik dacht dat ze hem in Amerika beter konden helpen, omdat de zorg daar beter is”, verzucht vader Smadi. “Bovendien kon Hosam dan een nieuwe start maken op een Amerikaanse highschool. Dacht ik.”

Hosam vertrekt begin 2006, ruim een jaar na het overlijden van zijn moeder, naar de Verenigde Staten. Hij reist samen met een vriend van de familie en settelt zich in Santa Clara, een stad in Californië, om daar leerling te worden op een openbare middelbare school. Eind 2007 maakt ook broer Hoessein de oversteek. Maar drie maanden later verdwijnt Hosam plotseling. “Niemand wist waar hij was”, zegt zijn vader Maher Smadi. Hosam bleek opeens naar Italy te zijn verhuisd, een plaatsje in de buurt van Dallas, in de staat Texas. “Om geld te verdienen”, zegt zijn vader. “Hij liet zijn broer achter zonder hem in te lichten. Hosam wist niet wat hij deed. Hij is ook nog maar een kind.”

In Italy woont en werkt Hosam een tijdje illegaal, want zijn studentenvisum is verlopen. Hij hoopt op een green card, een Amerikaanse verblijfsvergunning, en de kans daarop neemt toe doordat hij trouwt met zijn vriendin Rosalinda Duron. Hosam heeft haar leren kennen op zijn werk bij de Texas Best Smokehouse Travel Stop, een restaurant annex pompstation. Zijn collega’s noemen Smadi een ‘aardige jongen’ die soms wat ‘op zichzelf’ was. Maar hij was een ‘goede collega’. Aan de telefoon vertelt een duidelijk geëmotioneerde Rosalinda dat zij haar man herinnert als ‘een lieve jongen met het hart op de juiste plek’.

Hosam Smadi, of Sam, zoals zijn vrienden hem inmiddels noemen, wordt actief op internetfora. “Hosam googlede alles”, zegt zusje Reem. “Toen onze moeder ziek was, ging hij op internet op zoek naar een medicijn.” Echter, in Amerika bezoekt hij minder vriendelijke websites. De FBI komt Hosam op het spoor via een forum waar moslimextremisten ideeën uitwisselen.

In Smadi’s arrestatiebevel wordt uitgelegd waarom hij volgens de FBI gearresteerd zou moeten worden: Volgens een undercoveragent valt Hosam op omdat hij ‘zijn bedreigingen gemakkelijk om zou kunnen zetten in daden’. De undercoveragent, ook wel FBI UCE1 genoemd, besluit contact te leggen met Hosam. De agent spreekt zeker tien keer met hem, en Smadi is, zo staat in het rapport, altijd duidelijk over zijn bedoelingen. Hij doet uitspraken als ‘ik wil als soldaat in dienst van Osama Bin Laden en Al-Qaeda de gewelddadige jihad uitdragen.’

En daardoor verandert Hosam van een actieve subscriber in een ‘legitieme bedreiging’. Hij wordt voorgesteld aan een tweede undercoveragent. Agent FBI UCE2 doet zich voor als een senior member van een Al-Qaeda-cel. Omdat Hosams verlangen naar de gewelddadige jihad niet lijkt te temperen, gaat de FBI over tot actie, schrijven zij. Daarop wordt hij voor de laatste keer voorgesteld aan een agent. Undercoveragent FBI UCE3 vertelt Hosam dat hij de uitvoerende kracht en rechterhand van agent UCE2 is. Van begin januari tot eind september hebben de agenten meer dan 65 keer contact met Hosam.

Senior member FBI UCE2 probeert Smadi nog van gedachten te laten veranderen, maar Hosam zou per se mee willen doen aan de jihad. Op 4 april 2009 vraagt hij of Hosam niet bang is of twijfelt. “Als je weigert dan begrijp ik dat. Niet iedereen is geschikt voor de jihad.” Maar Hosam hapt niet. Later vertelt hij de undercoveragenten zelfs dat hij speciaal naar Amerika is gekomen voor de jihad. ‘Het is weer tijd voor een aanval met de omvang van die op 11 september 2001’, zou Hosam hebben gezegd volgens het FBI-rapport dat later dit jaar werd gepubliceerd.

Maar waar zou die aanslag moeten plaatsvinden? Dallas Airport wordt als eerste genoemd, maar dat is te goed beveiligd. Daarom stelt Hosam voor naar Fountain Place uit te wijken. Fountain Place is een wolkenkrabber met ruim zestig verdiepingen in het centrum van Dallas. Bovendien zitten er vijf banken en een hotel in het gebouw.

Op 26 augustus 2009 ontmoeten UCE3 en Hosam Smadi elkaar in een hotel. De plannen worden nog een laatste keer doorgenomen. Omdat Hosam geen aanval wil plegen tijdens de ramadan, wordt de aanslag uitgesteld tot donderdag 24 september 2009. De agent stelt voor een autobom te gebruiken; dat zorgt voor het beste effect. Hosam moet de auto precies in het midden van de parkeergarage van Fountain Palace parkeren.

Hosam zou zich volgens het rapport verheugen op de operatie. “Wanneer de bom ontploft, zal het gebouw instorten. Miljoenen mensen verliezen hun werk, hun geld. Vergeet het psychologische effect ook niet. En ons plezier natuurlijk, dat schuilt in het succes van deze operatie”, zegt hij volgens het FBI-rapport.

Dan is het 24 september. Hosam Smadi rijdt in zijn eigen auto naar Dallas, een ritje van vijftig kilometer. In Dallas ontmoet hij UCE3. Samen halen ze de bom op. Smadi inspecteert hem, waarna de undercoveragent de bom onder een Ford Explorer plaatst. Even later parkeert Hosam de auto zoals afgesproken in de parkeergarage onderin Fountain Palace.

Hij stapt uit, loopt het gebouw uit, richting de auto van zijn compagnon. Ze rijden een paar blokken van Fountain Palace vandaan. Dan belt Hosam de mobiele telefoon die als ontsteker werkt voor de bom. Althans, dat denkt hij. In werkelijkheid belt hij een telefoon die in het bezit is van de politie, en daarmee geeft hij zelf het startsein voor zijn arrestatie.

Hosams verhaal is groot nieuws, in Amerika en daarbuiten. FBI-woordvoerder Robert E. Casey noemt de arrestatie ‘een bewijs van de inzet van de Verenigde Staten van Amerika in de nog altijd voortdurende strijd tegen terreur’. Hosams advocaten, Peter Fleury en Richard Anderson, claimen dat Smadi in de val gelokt is. Met een lokbom en manipulatie zou de FBI Smadi hebben geofferd voor de gemoedsrust van het volk.

De Jordaanse Al-Qaeda-expert Fuad Hussein is het daarmee eens. “De Amerikaanse overheid heeft Smadi nodig als bewijs voor een actief anti-terreurbeleid. Hij kan niet eens een nepbom van een echte bom onderscheiden. Dat staat niet goed op de cv van een terrorist. Bovendien had hij in Jordanië geen strafblad. Ik kan hem met geen enkel misdrijf in verband brengen. Volgens mij zagen we de werkelijke Hosam in de rechtszaal. Een bange, naïeve jongen.”

In Ashloun verschuift vader Maher Smadi in zijn stoel. “Ik weet niet waar het is misgegaan. Ik weet alleen dat mijn zoon geen terrorist is.” Toch draagt Hosam Smadi nu een oranje overall en zit hij voorlopige hechtenis uit in Seagonville, een gevangenis in de buurt van Dallas. Zijn vrouw Rosalinda wil van hem scheiden. Telefonisch herhaalt ze wat zij al eerder aan de FBI en Amerikaanse bronnen vertelde: “Misschien was Sam toch niet de man die ik dacht dat hij was.”